Bronnenlijst
Bij het schrijven van deze roman is gebruikgemaakt van uiteenlopende historische, religieuze, kunsthistorische en contextuele bronnen. Bijbelteksten zijn geraadpleegd in verschillende vertalingen en benaderd als zowel historische als literaire bronnen. Daarnaast is gebruikgemaakt van algemeen toegankelijke digitale naslagwerken, archiefpublicaties en digitale taal- en onderzoeksassistentie ter ondersteuning van context, terminologie en verificatie.
Bijbel en vroeg-joodse / vroegchristelijke context
Bijbel – diverse vertalingen.
Brandon, S. G. F., Bijbel, geloof en geschiedenis.
Jezus en zijn tijd – Reader’s Digest.
Maria Magdalena en (alternatieve) tradities
Arminger, Margaret, Maria Magdalena, moeder van de kerk.
Heirman, Mark, Maria Magdalena. De vrouw van zijn leven.
Starbird, Margaret, De vrouw met de albasten kruik.
Jezus-tradities, interpretaties en moderne studies
Baigent, Michael, Het Jezusmysterie.
Baigent, Michael; Leigh, Richard; Lincoln, Henry, Het heilige bloed en de heilige graal.
Oudheid: Illyriërs, Rome en conflict in de Adriatische wereld
Illyriërs en Romeinse expansie
McPherson, C. A., The First Illyrian War: A Study in Roman Imperialism (dissertatie).
Šašel Kos, M., studies en essays over Romeinse expansie in Illyria/Illyricum.
Willoughby, J., Interventions by the Roman Republic in Illyria 230–167 BC (dissertatie).
Algemene overzichtswerken over de Romeinse Republiek en haar expansiepolitiek.
Zeloten, Sicarii en de sica (dolk)
Brighton, Mark Andrew, The Sicarii in Josephus’s Judean War: Rhetorical Analysis and Historical Observations.
Zeitlin, Solomon, Masada and the Sicarii, artikel in The Jewish Quarterly Review.
Achtergrondliteratuur over politieke facties, geweld en verzet in Judea in de eerste eeuw.
Balkan en Albanië
Balkan- en Albanese geschiedenis (algemeen)
Durham, Edith, High Albania (digitale bron, pdf).
Durham, Edith, Old Balkan Traditions (digitale bron; geraadpleegd via Archive.org).
Algemene overzichtswerken over Balkan-geschiedenis, volkscultuur en mondelinge traditie.
Taal, etymologie en identiteit
Dalipaj, Agron, auteur en onafhankelijk taalonderzoeker, bekend om alternatieve etymologische benaderingen van de Albanese taal (boeken, digitale publicaties en online bijdragen).
Achtergrondliteratuur over Albanese taalkunde, etymologie en taalgeschiedenis (academische overzichtswerken).
Cultuur en klederdracht
Into Albania, Xhubleta: The Icon of Albanian Folk Costumes (digitale bron).
Invest in Albania, Quotes that take you right into Durham’s High Albania (digitale bron).
Joden in Albanië de Besa en de Tweede Wereldoorlog
Gershman, Norman H., Besa: Muslims Who Saved Jews in World War II.
Kotani, Apostol, A History of Jews in Albania.
Weinstock Mashbaum, Yael, Jews in Albania (online artikel op Yad Vashem.org).
Yad Vashem, Besa: A Code of Honor – Muslim Albanians Who Rescued Jews during the Holocaust (online tentoonstelling).
Yad Vashem, Righteous Among the Nations – Albania (overzichtslijst).
EHRI (European Holocaust Research Infrastructure), publicaties en essays over de redding van Joden in Albanië (digitale bronnen).
Tweede Wereldoorlog: Duitsland, ideologie en schaduwsporen
Nazi-wetgeving en antisemitische staatsvorming
Neurenberger rassenwetten (1935) – wetsteksten en historische duiding.
Overzichtswerken over antisemitische uitsluiting en normalisering van vervolging in nazi-Duitsland en fascistisch Italië.
Reichskonkordat en diplomatieke context
Reichskonkordat (Concordaat tussen de Heilige Stoel en het Duitse Rijk), 1933 (verdragstekst).
Studies over kerk-staatverhoudingen in Duitsland in de vroege jaren dertig.
Heinrich Müller, Gestapo en naoorlogse geruchtenvorming
U.S. National Archives, dossiers over Heinrich Müller).
CIA Reading Room, naoorlogse rapportages en speculaties rond Heinrich Müller).
Secundaire literatuur over naoorlogse verdwijningen en mythevorming rond nazi-functionarissen.
Otto Rahn, Katharen en SS-mythologie
Rahn, Otto, Kreuzzug gegen den Gral (1934).
Rahn, Otto, Luzifers Hofgesind (1937).
Biografische en historische achtergrondliteratuur over Otto Rahn, SS-kringen en de ideologische belangstelling van Heinrich Himmler.
Vaticaan, Pius XII en morele verantwoordelijkheid
Documenten en archieven
Actes et documents du Saint-Siège relatifs à la période de la Seconde Guerre Mondiale (ADSS; 11 delen).
Publicaties rond de openstelling van de Vaticaanse archieven betreffende het pontificaat van Pius XII (digitale en gedrukte bronnen).
Studies en interpretaties
Kertzer, David I., The Pope at War: The Secret History of Pius XII, Mussolini, and Hitler.
Phayer, Michael, The Catholic Church and the Holocaust, 1930-1965.
Zuccotti, Susan, Under His Very Windows: The Vatican and the Holocaust in Italy.
Kerkelijke structuren, Curie en recht
Organisatie en canoniek recht
Annuario Pontificio (meerdere jaargangen).
Catechismus van de Katholieke Kerk (1992).
Codex Iuris Canonici (1983).
Franciscus, Praedicate Evangelium (2022).
Johannes Paulus II, Pastor Bonus (1988).
Dicasterie voor de Geloofsleer, officiële documenten en richtlijnen.
Officiële publicaties en persbulletins van de Heilige Stoel (digitale bronnen).
Pausverkiezing
Johannes Paulus II, Universi Dominici Gregis (1996; inclusief latere wijzigingen).
Kerk, misbruik en institutionele verantwoordelijkheid
Internationale onderzoeksrapporten
Commission indépendante sur les abus sexuels dans l’Église (CIASE), Les violences sexuelles dans l’Eglise catholique: France 1950-2020(2021).
Deetman-commissie, Seksueel misbruik van minderjarigen in de Rooms-Katholieke Kerk (2011.
Heilige Stoel, Report on the Holy See’s Institutional Knowledge and Decision-Making Related to Former Cardinal Theodore Edgar McCarrick (2020.
John Jay College of Criminal Justice, The Causes and Context of Sexual Abuse of Minors by Catholic Priests in the United States 1950-2010 (2011).
John Jay College of Criminal Justice, The Nature and Scope of Sexual Abuse of Minors by Catholic Priests and Deacons in the United States 1950-2002 (2004).
Pennsylvania Grand Jury Report (2018.
Kerkelijke normen en maatregelen
Benedictus XVI, Normae de gravioribus delictis.
Franciscus, Vos estis lux mundi (2019; inclusief actualiseringen).
Richtlijnen van de Dicasterie voor de Geloofsleer inzake melding, onderzoek en rechtsgang.
Papyrusrollen, tekstoverlevering en tekstkritiek
Bagnall, Roger S. (red.), The Oxford Handbook of Papyrology.
Ehrman, Bart D., The Orthodox Corruption of Scripture.
Tov, Emanuel, Textual Criticism of the Hebrew Bible.
Algemene literatuur over manuscriptoverdracht, datering en scribale praktijken.
Saunière, Rennes-le-Château en traditievorming
Putnam, Bill, The Treasure of Rennes-le-Château: A Mystery Solved.
Historisch-kritische literatuur over Abbé Bérenger Saunière en de latere mythevorming.